Saklı pay, miras bırakanın tasarruf serbestisini sınırlayan yasal paydır; altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için kanunda oranlar belirlenmiştir. Miras bırakan, saklı payı zedeleyen tasarruflarda bulunduysa tenkis davası ile kısmen geri alınabilir. Tenkis davası için 1 yıllık ve 5 yıllık hak düşürücü süreler bulunur; tasarrufun öğrenildiği tarih kritiktir.
Vasiyetname veya miras sözleşmesi ile yapılan kazandırmalara karşı tenkis talep edilebilir. Sağlar arası kazandırmalarda (bağış, satış gibi) bedelin rayiçten uzak olması tenkis sebebi olabilir. İzmir’de tereke tespit davalarında tapu, banka ve araç kayıtları için mahkemeler ilgili kurumlara müzekkere yazar; mirasçılar bu kayıtları önceden hazırlarsa süreç hızlanır.
Reddi miras, 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılacak beyanla mümkündür; borca batıklık halinde hükmen reddi miras da gündeme gelebilir. Red sonrası miras payı altsoya geçer; altsoy yoksa diğer mirasçılar arasında paylaştırılır. Red beyanı geri alınamaz; bu nedenle borç-aktif dengesi dikkatle incelenmelidir.
Terekenin tespiti davası, mirasın korunması için önemli bir adımdır. Mahkeme, mühürleme, defter tutma ve kayyım atama gibi tedbirler alabilir. İzmir’de tereke işlemleri sırasında mahkemeye sunulan masraf avanslarının zamanında yatırılması gecikmeleri önler.
Miras paylaşım anlaşmaları noter huzurunda düzenlenebilir; ancak saklı pay sahiplerinin açık rızası ve bilgilendirilmesi gerekir. Anlaşma sonrası pişmanlıklar, muvazaa iddiaları ve iptal davalarına yol açabilir. Bu nedenle paylaşım öncesi tüm malvarlığı kalemlerinin ortaya konması, uzman desteğiyle yapılmalıdır.
Sonuç olarak, saklı pay ve tenkis davalarında süre ve delil yönetimi, reddi mirasta ise üç aylık sürenin kaçırılmaması kritik önemdedir. Bu metin bilgilendirme amaçlıdır; somut uyuşmazlıklar için profesyonel destek alınmalıdır.